Problems and Challenges of Archaeological Supervision During District Heating Connection Works in Rzeszów
Maria Berłowska
Wydział Nauk Historycznych, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
Ciepłownictwo Ogrzewnictwo Wentylacja, 2026 (1), 3-7, DOI: https://doi.org/10.65545/COW.2026.01.01
Słowa kluczowe: archeologia, nadzór archeologiczny, przyłącza cieplne
Streszczenie
W artykule omówiono specyfikę nadzoru archeologicznego przy inwestycjach infrastrukturalnych w Rzeszowie oraz przedstawiono problemy i wyzwania towarzyszące jego realizacji. Choć pojęcie nadzoru nie jest dokładnie zdefiniowane w prawie polskim, stanowi ważny element ochrony dziedzictwa kulturowego. Jednakże jego realizacja budzi wątpliwości zarówno pod względem zakresu prac, jak i obowiązków inwestora i archeologa.
Cel: Przedstawiono funkcjonowanie nadzoru archeologicznego przy inwestycjach ciepłowniczych w Rzeszowie oraz omówiono wyzwania i problemy podczas jego praktycznego wykorzystania.
Metody: Analizę oparto na dwóch przykładach nadzorów prowadzonych w 2020 roku przy budowie sieci ciepłowniczych na terenie miasta. Pod uwagę wzięto dokumentację terenową, zakres prac oraz rezultaty nadzorów.
Wnioski: Nadzór archeologiczny, zależy przede wszystkim od współpracy między inwestorem, archeologiem i konserwatorem zabytków, a także od właściwego przygotowania inwestycji. Mimo trudności interpretacyjnych i ekonomicznych, stanowi kluczowy element równowagi między rozwojem infrastruktury a ochroną dziedzictwa kulturowego.
Pobierz artykuł w formacie PDF
Pobierz cały numer w formacie PDF
Keywords: archaeology, archaeological supervision, heating connections
Abstract
In the article I discuss the specifics of archaeological supervision during infrastructure investments in Rzeszów and present the problems and challenges accompanying its implementation. Although the concept of supervision is not precisely defined in Polish law, it constitutes an essential element of cultural heritage protection. However, its practical application raises doubts concerning both the scope of work and the responsibilities of the investor and the archaeologist.
Aim: The study aims to present how archaeological supervision functions during district heating investments in Rzeszów
and to discuss the challenges and problems encountered in its practical use.
Methods: The analysis I based on two examples of supervision conducted in 2020 during the construction of heating networks within the city. I took into account field documentation, the scope of work, and the results of the supervision.
Conclusions: Archaeological supervision depends primarily on effective cooperation between the investor, the archaeologist, and the heritage conservator, as well as on proper preparation of the investment. Despite interpretative and economic difficulties, it remains a key element in balancing infrastructure development with the protection of cultural heritage.
Download the article in PDF format
Download the entire issue in PDF format
Bibliografia / Bibliography
- Chęć, A., & Babiarz, B. (2022). Jakościowa ocena ryzyka projektów inwestycyjnych branży ciepłowniczej. Ciepłownictwo Ogrzewnictwo Wentylacja, 53. https://doi.org/10.15199/9.2022.3.2
- Nowak, L., Kotowicz, D., & Babiarz, B. (2024). Efektywny energetycznie system ciepłowniczy z perspektywy MPEC-Rzeszów Sp. z o. o. Ciepłownictwo Ogrzewnictwo Wentylacja, 55. https://doi.org/10.15199/9.2024.7-8.4
- Zalasińska, K., & Brudnicki, J. (2021). Rejestr zabytków–postępowanie w przedmiocie wpisu do rejestru i skutki objęcia ochroną prawną. Ochrona zabytków–aspekty materialnoprawne i procesowe, Krajowa Szkoła Administracji Publicznej im. Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego, Warszawa
- Dołęga, M. (2020). Sprawozdanie i opracowanie wyników nadzoru archeologicznego nad pracami ziemnymi związanymi z wykonaniem zadania inwestycyjnego pn. „Budowa przyłączy cieplnych do budynków przy placu Ofiar Getta 6 i 7 na działkach nr ewid. 610, 612/1, 612/2, 612/4 obr. 207 w Rzeszowie na terenie stanowiska nr 17 w Rzeszowie” [Raport niepublikowany]. ArchaiA.
- Dutkowska, K. (2021). Decyzje wojewódzkiego konserwatora zabytków wydawane na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz w ramach nadzoru konserwatorskiego. Ochrona zabytków–aspekty materialnoprawne i procesowe, Krajowa Szkoła Administracji Publicznej im. Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego, Warszawa, 6-25.
- Generalny Konserwator Zabytków (2019). Wytyczne dotyczące prowadzenia nadzorów archeologicznych, Narodowy Instytut Dziedzictwa, Warszawa
- Jaskólska, W. (2021). Badania archeologiczne i poszukiwania zabytków. Ochrona zabytków–aspekty materialnoprawne i procesowe, Krajowa Szkoła Administracji Publicznej im. Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego, Warszawa
- Paweł, K. (2024). Stan rozpoznania archeologicznego stanowiska Rzeszów 17, Renowacje i zabytki, nr 4(92).
- Marek, E. (2020). Sprawozdanie z nadzoru archeologicznego nad inwestycją pn. „Przebudowa sieci ciepłowniczej wysokich parametrów od komory M-12 do M-12/1 oraz od M-12/1 do M-12/1/3 wraz z przebudową przyłączy cieplnych do budynku Zespołu Szkół Gospodarczych przy ul. Spytka Ligęzy 12 oraz sali gimnastycznej przy ul. Naruszewicza w Rzeszowie” [Raport niepublikowany; AZP 103/-76/56, stan. 17; układ urbanistyczny miasta Rzeszowa wpisany do rejestru zabytków A-325]. Arkadia.
- Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. (2011, 27 lipca). W sprawie prowadzenia prac konserwatorskich, prac restauratorskich, robót budowlanych, badań konserwatorskich, badań architektonicznych i innych działań przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków oraz badań archeologicznych (Dz.U. 2011, nr 165, poz. 987).
- Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. (2018, 2 sierpnia). W sprawie prowadzenia prac konserwatorskich, prac restauratorskich i badań konserwatorskich przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków albo na Listę Skarbów Dziedzictwa oraz robót budowlanych, badań architektonicznych i innych działań przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków, a także badań archeologicznych i poszukiwań zabytków (Dz.U. 2018, poz. 1609).
- Szruba, M. (2018). Rzeszów stolica innowacji. Nowoczesne Budownictwo Inżynieryjne. 7-8.
- Urząd Statystyczny w Lublinie. (2025). Budownictwo mieszkaniowe w okresie styczeń–sierpień 2025 r. Wydział Współpracy z Mediami.
- Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2003). Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. 2003 nr 162 poz. 1568). https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20031621568